Jeugdgroepen

Jeugdgroepen zijn van alle tijden en van alle culturen. Het optrekken in groepen behoort immers tot het normale proces van opgroeien en volwassen worden. De meeste groepen zorgen niet voor problemen, maar een deel wel. Om deze problematische jeugdgroepen onder te verdelen, gebruikt de Nederlandse Politie de zogenaamde shortlistmethodiek.

Deze methodiek deelt jeugdgroepen die voor problemen zorgen in drie categorieën in:

  • hinderlijke groepen
  • overlastgevende groepen
  • criminele groepen

Hinderlijke jeugdgroep

Deze groep hangt wat rond in de buurt, is af en toe luidruchtig aanwezig en trekt zich niet zoveel aan van de omgeving. Soms loopt het wel eens uit de hand en zijn er kleine schermutselingen, maar dat is doorgaans snel in de kiem gesmoord en vaak ook meer toeval dan gepland. Ook maakt de groep zich incidenteel schuldig aan kleine vernielingen. Een beperkt aantal jongeren maakt zich soms schuldig aan (veelal lichte) gewelds- en (in mindere mate) vermogensdelicten. Over het algemeen is het een groep die nog voldoende autoriteitsgevoelig is en aangesproken kan worden op zijn gedrag.

Overlastgevende jeugdgroep

Deze groep is wat nadrukkelijker aanwezig, kan af en toe provocerend optreden, valt omstanders wel eens lastig (uitschelden of zelfs intimideren), vernielt regelmatig allerlei zaken en laat zich veel minder gelegen liggen aan andere mensen. Geweldsgebruik wordt niet geschuwd en de groepsleden zijn ook minder goed te corrigeren. Ook de lichtere vormen van criminaliteit waar de groep zich schuldig aan maakt, worden doelbewuster gepleegd en de groep is ook meer bezig om te zorgen dat ze niet gepakt wordt.

Criminele jeugdgroep

Deze groep bestaat (in ieder geval voor een deel) uit jongeren die behoorlijk op het criminele pad zijn geraakt. Ze zijn al vaker met de politie in aanraking gekomen. Kenmerkend voor dergelijke groepen is dat ze meer en meer criminaliteit plegen voor het financiële gewin in plaats van voor de kick of het aanzien. Deze jongeren scoren ook hoog op de delicten waar de andere twee typen groepen ook hoog mee scoren. De feiten zijn echter ook ernstiger en ze schrikken ook niet terug voor het gebruik van geweld.

Straat- en jeugdbende

Overlastgevende jeugdgroepen zijn te verbijzonderen naar straatbendes en criminele jeugdgroepen naar jeugdbendes, indien voldaan wordt aan twee voorwaarden: 1) er dient sprake te zijn van een hechte, goed georganiseerde groep. Dit wordt afgemeten aan de hechtheid van de groepsstructuur, de mate van onderlinge solidariteit, de mate van organisatie, de mate waarin criminele acties worden gepland en de mate waarin er wisselingen binnen de groep plaatsvinden. 2) de groep is gesloten, hiërarchisch van aard.

Aard en omvang

Het aantal problematische jeugdgroepen in Nederland daalt. Nederland kent eind 2012 in totaal 976 jeugdgroepen (731 hinderlijke, 186 overlastgevende en 59 criminele jeugdgroepen). Daarmee is een daling van 16% ten opzichte van 2011 gerealiseerd en 46% ten opzichte van het eerste landelijk beeld uit 2009.

Het OM, de politie en de regioburgemeesters informeren het Ministerie van Veiligheid en Justitie twee maal per jaar over de voortgang van de aanpak van de 89 criminele jeugdgroepen die in 2010 geregistreerd zijn. Uit de laatste voortgangsrapportage blijkt dat per 31 december 2012 al bijna is voldaan aan de doelstelling om alle 89 jeugdgroepen aan te pakken vóór 1 mei 2013.

Van de criminele jeugdgroepen is 94% geprioriteerd in de driehoek en voor 86% is een integraal plan van aanpak opgesteld en gestart met uitvoering. Bij de rest van de groepen bleek een alternatieve aanpak vaak voldoende, bijvoorbeeld omdat de leider van de groep was vastgezet en de groep (mede) daardoor uiteen was gevallen.

Uit de cijfers blijkt ook dat de aanpak niet overal en altijd resulteert in het definitief verdwijnen van de criminele jeugdgroepen. Van de 89 criminele jeugdgroepen uit 2010 zijn er 45 helemaal verdwenen,19 afgeschaald naar overlastgevend of hinderlijk en nog 25 aanwezig. Hoewel er een interventie of aanpak heeft plaatsgevonden op de groep of individuen in de groep, heeft dat in die gevallen nog niet geleid tot het definitief uit elkaar vallen van een criminele jeugdgroep.

Daarnaast zijn er ook minstens 34 nieuwe groepen bij gekomen.

Aanpak jeugdgroepen landelijke prioriteit

Uit het regeerakkoord en de brief die op 18 mei 2011 aan de Tweede Kamer is gestuurd, blijkt dat de aanpak van problematische jeugdgroepen prioriteit heeft. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat groepen en groepsdynamische processen een grote invloed hebben op het plegen van delicten door jongeren. 70-80% van de jeugdcriminaliteit wordt begaan in jeugdgroepen of komt voor uit dergelijke processen.

Gelet op de zware feiten die criminele groepen plegen en de zeer ingrijpende gevolgen voor de samenleving, ligt de focus van dit kabinet op de aanpak van de 89 criminele jeugdgroepen die eind 2010 in beeld zijn gebracht.

Om de lokale partners en professionals bij de aanpak te faciliteren is het actieprogramma problematische jeugdgroepen geïnitieerd. Indien u in contact wenst te komen met het landelijke actieteam kunt u hen bereiken via per e-mail.

Voor meer informatie over de aanpak van problematische jeugdgroepen: Actieprogramma problematische jeugdgroepen.

Landelijke aanpak problematische jeugdgroepen

Uit het regeerakkoord en de brief die op 18 mei 2011 aan de Tweede Kamer is gestuurd, blijkt dat de aanpak van problematische jeugdgroepen prioriteit heeft. Het huidige kabinet heeft zich tot doel gesteld om de veiligheid op straten, in wijken en de openbare ruimte te vergroten. Het aanpakken van problematische jeugdgroepen draagt bij aan het vergroten van deze veiligheid en ook aan het vergroten van veiligheidsgevoelens onder burgers.

Uit de brief aan de Tweede Kamer blijkt dat de focus, gelet op de zware feiten die criminele groepen plegen en de zeer ingrijpende gevolgen voor de samenleving, ligt op de aanpak van de 89 criminele jeugdgroepen die eind 2010 in beeld zijn gebracht. Concreet is tot doel gesteld dat al deze 89 criminele jeugdgroepen binnen twee jaar zijn aangepakt.

De inzet om hinderlijke en overlastgevende groepen aan te pakken dient eveneens te worden geïntensiveerd. Deze groepen vormen namelijk een kweekvijver voor de criminele jeugdgroepen, waarbij de sleutelfiguren binnen de overlastgevende groepen, naast broertjes en zusjes van sleutelfiguren, de meest aangewezen personen zijn om zich door te ontwikkelen naar een lid van een criminele jeugdgroep. En dit dient te worden voorkomen.

Actieprogramma problematische jeugdgroepen

Om de partners te ondersteunen bij het behalen van het gestelde doel is het actieprogramma problematische jeugdgroepen opgericht. Het actieprogramma draagt bij aan het doel; het aanpakken van 89 criminele jeugdgroepen en het intensief voortzetten van de aanpak van de hinderlijke en overlastgevende jeugdgroepen. Deze bijdrage ziet op het volgende:

  1. het delen van goede praktijk in en tussen de verschillende politieregio’s;
  2. het versterken van informatie-uitwisseling;
  3. het inventariseren van knelpunten en daarop volgend oplossingen aandragen;
  4. het ondersteunen van het versterken van de regierol van gemeenten;
  5. het waar nodig aanpassingen initiëren op Rijksniveau die de centrale aanpak bevorderen.

Om deze punten uit te kunnen voeren is er landelijk een actieteam geformeerd en worden in het vierde kwartaal van 2011 tien regionale coördinatoren geworven. Zij vormen de verbindende schakel tussen lokaal, regionaal en naar het landelijk actieteam. De coördinatoren dragen zorg voor díe activiteiten, die in de regio van belang zijn om de doelstelling te behalen en brengen alle benodigde ketenpartners bijeen om informatie afkomstig van lokaal, regionaal en rijksniveau te delen. Tevens brengen zij knelpunten en best practices in kaart en delen deze met het landelijk actieteam.

Voor de knelpunten worden door het actieteam in samenwerking met de regionale coördinator en betrokken partners op lokaal, regionaal danwel rijksniveau oplossingen aangedragen. De verzamelde best practices worden landelijk gedeeld (link naar databank jeugdgroepen). Indien er hiaten worden geconstateerd in het overzicht van aanpakken/methodieken zal het actieteam initiatief nemen om deze op te vullen.

Om de regierol van gemeenten te ondersteunen worden zij gewezen op de mogelijkheden die zij hebben om de bestuurlijke aanpak van met name hinderlijke en overlastgevende, maar ook criminele jeugdgroepen, vorm te geven. Gemeenten worden gestimuleerd om de beschikbare instrumenten (handreiking gemeenten, database jeugdgroepen, het jaarplan Integrale Veiligheid, etc) actief te gebruiken.

Rol regiocoördinatoren

Om de regionale partners te ondersteunen, heeft de minister van Veiligheid en Justitie tien regiocoödinatoren aangesteld om de huidige aanpak te versterken. Zij zijn uw contactpersoon als het gaat om de aanpak van problematische jeugdgroepen. De regiocoördinatoren zijn gestart en helpen u bij het uitvoeren van plannen van aanpak op groep en groepsleden. Hierbij ligt de focus op de bestaande integrale overlegstructuur: geen nieuw beleid, geen nieuwe analyses, geen nieuwe projecten en maatregelen, maar daadwerkelijk uitvoeren van de plannen van aanpak.

Waar ingezet wordt op het aanpakken van de 89 criminele groepen, is het natuurlijk ook van belang om na te gaan of het gewenste resultaat behaald is. Ingezet wordt op monitoring van de plannen van aanpak op de groep en groepsleden. Aan het eind wordt een audit uitgevoerd op de behaalde resultaten. Daarnaast gaat aandacht uit naar de aanpak van hinderlijke en overlastgevende jeugdgroepen om nieuwe aanwas te voorkomen.

De coördinatoren gaan actief, snel en pragmatisch aan de slag. Zij hebben brede kennis en ervaring met de integrale samenwerking die nodig is om deze jeugdgroepen structureel aan te pakken en vormen tevens de schakel van regionaal naar landelijk niveau. De minister gaat uit van een positief resultaat en vindt het belangrijk om de neergezette werkwijze integraal te borgen. Hier hebben de regiocoördinatoren ook een rol in.

Rol gemeenten

Uit het behoefteonderzoek Veilige Gemeenten (2005) blijkt dat gemeenten het meest te kampen hebben met de volgende veiligheidsthema’s: verloedering en overlast, verminderde leefbaarheid en wijkveiligheid. Jongeren kunnen bij al deze thema's een negatieve rol spelen. Bij de aanpak van problematische jeugdgroepen hebben gemeenten de overall regierol. Dit houdt in dat zij de coördinatie van de meersporenaanpak van de groepen op zich neemt en een aanpak op het thema hinderlijke en overlastgevende jongeren ontwikkeld en uitvoert. De maatregelen die in het kader van deze aanpak worden genomen, zijn tevens ondersteunend bij de aanpak van criminele jeugdgroepen.

Masterplan aanpak jeugdgroepen gemeenten

In gemeenten leeft de vraag hoe nu eigenlijk te komen tot een aanpak van een problematische jeugdgroep op lokaal niveau. Om aan die vragen tegemoet te komen, is uitvoering gegeven aan een Masterplan aanpak jeugdgroepen voor gemeenten. Dit masterplan is gericht op het versterken van de regierol van gemeenten. In dit kader is een handreiking aanpak problematische jeugdgroepen ontwikkeld. Hierin staat vermeld hoe op lokaal niveau stapsgewijs gekomen kan worden tot de aanpak van deze groepen.

Rol Openbaar Ministerie

Bij de aanpak van criminele jeugdgroepen ligt het zwaartepunt bij opsporing en vervolging. Dit vindt plaats onder regie van het Openbaar Ministerie. Het Openbaar Ministerie is belast met de strafrechtelijke vervolging van de individuele jongeren die tot een problematische jeugdgroep behoren en voert de regie over de strafrechtelijke aanpak van criminele jeugdgroepen.

Rol politie

De politie heeft in het kader van de aanpak van problematische jeugdgroepen een taak bij het signaleren en registreren van de problematische jeugdgroepen en, indien zich een delict heeft voorgedaan, opsporen en aanhouden van de jongeren behorende tot een problematische jeugdgroep.

In 2000 is er in opdracht van het Programma Politie en Wetenschap door Bureau Beke in samenwerking met een aantal regiokorpsen van de politie gewerkt aan de ontwikkeling van de zogeheten shortlist groepscriminaliteit. De shortlist is een op basis van wetenschappelijk onderzoek samengestelde vragenlijst waarmee politiefunctionarissen op systematische wijze periodiek de aard en omvang van problematische jeugdgroepen in hun wijk of verzorgingsgebied in beeld kunnen brengen en kunnen categoriseren als een hinderlijke, overlastgevende of criminele jeugdgroep.

Vanuit de Nederlandse Politie en het ministerie van BZK is in 2009 een traject gestart ('Masterplan Jeugdgroepen') om de aanpak van problematische jeugdgroepen op straat landelijk te stroomlijnen. Aangegeven wordt hoe aan de optimalisering en kwaliteitsverbetering van de shortlistmethodiek gestalte kan worden gegeven. Sindsdien passen alle regiokorpsen de shortlistmethodiek toe.

Veiligheidshuizen

Veiligheidshuizen spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van jeugdcriminaliteit en veelplegers en dus ook bij de aanpak van problematische jeugdgroepen. Dit gebeurt onder andere door vroegtijdig in te grijpen en goede nazorg te bieden. De Veiligheidshuizen richten zich op de preventie van criminaliteit en bij het terugkeren in de samenleving van jongeren die in detentie hebben gezeten (de nazorg).

Privacy en de aanpak van problematische jeugdgroepen

Bij de aanpak van een problematische jeugdgroep zijn meerdere partijen betrokken en dit leidt regelmatig tot de vraag hoe het nu zit met de informatie-uitwisseling tussen die partijen en de privacy. Inmiddels heeft een aantal gemeenten privacyprotocollen ontwikkeld die te downloaden zijn.

Onlangs heeft het CBP een rapport met betrekking tot privacy binnen het JCO uitgebracht. Naar aanleiding van dit rapport zijn er veel vragen gerezen. Momenteel wordt zowel vanuit het ministerie van Veiligheid en Justitie, het OM, de politie als lokaal druk onderzocht hoe de door het CBP aan het licht gestelde punten kunnen worden ondervangen.

Gemeente Alphen aan de Rijn

Utrecht

Modellen groepsaanpak

Modelbrieven

Links